Hoäi AÙi-Höõu Kyõ-Sö Coâng-Chaùnh khoùa 7
Thô vaên tuyeån-taäp

Muïc-luïc
1. Côm nhaø côm chôï
2. Choàng ôi laø choàng
3. Coõng meï
4. Qua caàu Myõ-thuaän nhôù meânh-mang
5. ÔÛ Vieät-Nam toâi cuõng ñöôïc nghe minh hoïa Kieàu cuûa nhaïc-só Phaïm-Duy
6. Chuyeän moät caùi ñaùnh raám
Côm nhaø côm chôï

Theá söï ñua nhau noùi chòu chôi,
Bieát ai laø chòu, bieát ai chôi,
Chôi maø "no" ñòa laø chôi chòu,
Chòu ñaám "no" tieàn aáy chòu chôi.
Cao-Minh-Lyù söu taàm


CHOÀNG ÔI … LAØ CHOÀNG

3 baø X 7 chuyeän = 21 ñieàu voâ

Khoâng choàng laø voâ phöôùc
Duï choàng haøng xoùm laø ngöôøi voâ löông
Coù choàng maø khoâng con laø voâ haäu
Con choàng, meï gheû laø keû voâ taâm
Choàng côø baïc : coù soá voâ saûn
Choàng nghieän ngaäp huùt saùch thì nôï naàn voâ taän
Choàng mang beänh laäu (AIDS) laø voâ phöông cöùu chöõa
Choàng theo vôï beù laø phaän gaùi voâ duyeân
Choàng boû ñi tu laø voâ vi tieàn kieáp
Choàng beâ tha laø choàng voâ tích söï
Choàng haønh haï vôï laø voâ nhaân ñaïo
Choàng maéng vôï- thöù voâ lieâm só
Choàng loã maõng: choàng voâ vaên hoùa
Choàng thoâ tuïc : choàng voâ giaùo duïc
Khoâng nguû chung voùi vôï laø choàng voâ tính (GAY)
Choàng muoám maø vôï khoâng laø keû voâ tình
Vôï muoán maø choàng khoâng thì voâ haønh laïc
Boû choàng maø ñi chæ toå voâ gia (cö)
Choàng laøm, vôï tieâu laø voâ soá keå
Choàng tieâu, vôï laøm chæ còn voâ tín duïng (Credit)
Nhöng . . .
Khoâng choàng, khoâng vôï thì ñôøi voâ vò phaûi khoâng?
Voõ-ngoïc-Khoâi söu-taàm


Coõng meï


Hueá,
Ñaø naüng,
Phuù yeân,
Roài Cao nguyeân thaát thuû .

Bom ñaïn thuø tuoân ñoå,
Tieáng suùng noå rung trôøi,
Chaân chaïy giaëc raõ rôøi,
Xaùc ngöôøi rôi laû taû .

Vöôït qua ñeøo Caû,
Xuoâi ngaû Nha Trang,
Ngöôøi daân Nam töøng lôùp töøng haøng,
Coá chaïy troán laøn soùng traøn ñòa nguïc .

Con loä maùu, haøng vaïn ngöôøi luùc nhuùc,
Keû leát ñi, keû ngaõ guïc ven ñöôøng .
Tieáng ñaïn gaøo dìm tieáng khoùc bi thöông,
Muø mòt baõi chieán tröôøng khoâng ranh giôùi .

Nhöõng ngöôøi lính mieàn Nam trong phuùt cuoái,
Vaãn kieân trì môû loái daãn daân ñi,
Vaãn hieân ngang theùp suùng vöõng tay ghì,
Neùn phaãn uaát, laàm lì xuyeân löûa ñaïn .

Ngöôøi lính chieán treân böôùc ñöôøng di taûn,
Coõng meï giaø laùnh naïn, boùng leânh kheânh,
Chaân thaáp cao treân soûi ñaù gaäp gheành,
Vaønh noùn laù nhòp nhaøng va noùn saét .

Möøng vui leân aùnh maét,
Meï hieàn buoäc chaët treân löng,
Duø mai ñaây coù guïc ngaõ nöûa chöøng,
Cuõng cuøng meï ñöôïc vuøi chung naám moä .

Laäp loeø meänh soá,
Ñöôøng daøi traéc trôû maáp moâ,
Ngoït ngaøo nöôùc ñuïc löông khoâ,
An loøng böõa no böõa ñoùi .

Ñoaøn quaân aâm thaàm môû loái,
Dieät choát, baéc caàu,
Khuya sôùm daõi daàu,
Ñöông ñaàu gioù baõo .

Ñaïn daøy nhö chaâu chaáu,
Khoùi cuoän töïa maây ñuøn .
Trong tieáng rít laïnh luøng,
Ñaõ thoaùng nghe muøi maùu .

Ñaïn tôi maøu aùo,
Treân xaùc thaân göôïng gaïo moûi moøn .
Vieân ñaïn naøo cho con,
Vieân ñaïn naøo cho meï?

Doøng maùu töø tim meï,
Thaám öôùt ñaãm löng con .
Doøng maùu töø ngöïc con,
Nhuoäm ñoû baøn tay meï .
Vieân ñaïn naøy cho meï,
Vieân ñaïn naøy cho con .

Naéng taøn leâ leát,
Queùt leân ngöôøi nhöõng veät tang thöông,
Meï con naèm guïc cheát,
Nhö coû uùa beân ñöôøng .

Ngöôøi lính chieán, maét döôøng coøn môû heù,
Caùnh tay quaøi giöõ chaët meï sau löng ,
Treân dung nhan lem luoác buïi nuùi röøng,
Neùt maõn nguyeän vaø ñau thöông laãn loän .

Khuoân maët meï, cuoái moät ñôøi laän ñaän,
Phôùt hieän leân chuùt thanh thaûn an bình,
Voøng tay khoâ oâm troïn xaùc con mình,
Ñaønh dang dôû cuoäc haønh trình bi thaûm .

AÙnh trôøi chieàu aûm ñaïm,
Veát thöông saïm tím maøu,
Raõ rôøi töøng gioït maùu baàm naâu,
Laïc loõng coá tìm nhau trong caùt buïi .

Doøng maùu treû xöa xa rôøi nguoàn coäi,
Lang thang ñi khaép nöûa coõi u buoàn,
Trong phuùt giaây sum hoïp vôùi coäi nguoàn,
Cuøng maùu meï traøo tuoân treân ñaát laï .
x
x x
Roài töø ñaáy qua bao muøa naéng haï,
Ñöôøng kinh hoaøng, caây troå laù ñôm hoa,
Veát maùu xöa, möa naéng ñaõ xoùa nhoaø,
Tìm ñaâu thaáy daáu can qua ngaøy tröôùc .

Ngöïa xe luõ löôït,
Ñeâm ngaøy xuoâi ngöôïc ñöôøng xöa,
Khaùch qua laïi höõng hôø,
Maáy ai coøn nhôù ñeán,
Nhöõng ngaøy taøn cuoäc chieán,
Coù ngöôøi lính Coäng Hoaø,
Treân löng coõng meï giaø,
Daëm tröôøng xa traùnh loaïn,
Daäp vuøi côn kieáp naïn,
Ñaõ boû maïng beân ñöôøng .


Traàn Vaên Löông
Cali, thaùng tö 2002

QUA CAÀU MYÕ THUAÄN NHÔÙ MEÂNH MANG

Du Troác Töû

"Baâng khuaâng trôøi roäng nhôù soâng daøi"
(Huy Caän)


Toâi coù haïnnh phuùc laø ñöôïc ñi moät trong nhöõng chuyeán phaø cuoái cuøng tröôùc khi caàu Myõ Thuaän ñöôïc pheùp löu thoâng. Noùi haân haïnh laø vì ñöôïc ngaém caùi môùi töø vò trí khoâng gian cuõ, ñeå roài hoâm nay ñi qua caàu môùi, nhìn laïi khung trôøi xöa cuõ vôùi ít nhieàu noãi nieàm hoaøi voïng khoâng teân. Trong ñôøi coù nhöõng cô may nhö theá, töôûng khoâng phaûi deã! Hai laàn ñi Baéc, laàn ñaàu qua soâng Gianh treân moät chuyeán phaø ñeå ngaém nhìn caàu môùi vöøa ñöôïc hôïp long. Nhöõng ñeâm ñöùng baâng khuaâng treân nöûa nhòp coøn laïi cuûa caàu Caåm Leä, nay nhòp caàu aáy cuõng khoâng coøn. Nhöõng chieác caàu khæ baét ngang nhöõng doøng keânh Nam Boä nay ñaõ maát daàn. Roài nhöõng chuyeán phaø chôû ñaày kæ nieäm qua baéc Raïch Mieãu, Haøm Luoâng, Caàn Thô, Vaøm Coáng, Cao Laõnh ôû mieàn Nam, soâng Hoàng, soâng uoáng, soâng Gianh ôû mieàn Baéc cuøng nhöõng chuyeán ñoø ngang qua Traø Khuùc, Vu Gia, Thu Boàn, soâng Höông, soâng Hoaøi vaø soâng Haøn vaét ngang qua phoá Ñaø cuûa mieàn Trung ruoät thòt. Hoâm nay laïi qua caàu Myõ Thuaän, chôït nhôù caâu thô cuûa Hoaøng Truùc Ly da dieát:
"Toâi ñöùng beân bôø dó vaõng
Thöông veà con nöôùc ngaïi nguøng xuoâi"
Thöông veà con nöôùc, oâi con nöôùc khi ñong ñaày phuø sa cho nhöõng beán bôø hoaøng hoân vaøng chaân caùt mòn; oâi con nöôùc khi caïn cuøng buøn vaån ñeå nhöõng chuyeán ñoø khuya khoaét naëng goùt buøn ñen. Con nöôùc coù ñoâi laàn chöõng laïi ñeå daân xöù Thaùp Möôøi meânh mang moät noãi cô haøn ngaäp luõ. Con nöôùc cuõng maáy ñoä möa qua cho du töû Ta Baø röng röng nhöõng nieàm nhôù thöông traøn coác. Cuõng treân con nöôùc naøy, moät ñeâm traêng thanh gioù maùt, daêm ngöôøi baïn taâm ñaàu cheøo thuyeàn höùng söông ñoå aám naáu traø, voã maïn thuyeàn maø ngaâm thô Toâ Ñoâng Pha treân doøng Xích Bích thuôû noï:
"Queá traïo heà lan töông
Kích khoâng minh heà toá löu quang
Dieãu dieãu heà dö hoaøi
Voïng myõ nhaân heà thieân nhaát phöông"
Ngöôøi xöa thöôøng noùi: "Traø tam töûu töù du haønh nhò". Nhöng coù moät du töû vaãn thöôøng ñoäc haønh qua nhöõng beán bôø sôn thuûy. Soi boùng mình qua ñaùy nöôùc, noi chí Thaùnh töï trôøi cao, ñeå caûm heát ñöôïc noãi coâ ñôn cuøng cöïc vaø nieàm yeâu voâ bôø giöõa traàn gian nhaäp nhoøa moäng thöïc. Cuõng treân con nöôùc naøy môùi caûm heát ñöôïc caâu thô cuûa Haøn Maëc Töû:
"Maây cheát ñuoái giöõa doøng soâng vaéng laëng
Troâi thaây veà xa taän coõi voâ bieân."
Cuõng treân con nöôùc naøy môùi uoáng heát ñöôïc nguïm Traøng Giang cuûa Huy Caän:

"Cuûi moät caønh khoâ laïc maáy doøng"
hay :

"Beøo daït veà ñaâu haøng noái haøng
Meânh moâng khoâng moät chuyeán ñoø ngang
Khoâng caàu gôïi chuùt nieàm thaân maät
Laëng leõ bôø xanh tieáp baõi vaøng."
Toâi khoâng bieát Huy Caän vieát baøi Traøng Giang ôû ñaâu. Moät thi nhaân mieàn Baéc thôøi tieàn chieán nhöng hình aûnh cuûa "Traøng Giang" laïi laø hình aûnh cuûa Cöûu Long Giang. Neáu khoâng phaûi Huy Caän laáy hình aûnh töø moät Mòch La cuûa Khuaát Nguyeân, moät "Yeân ba giang thöôïng" cuûa Thoâi Hieäu, moät Xích Bích cuûa Toâ Ñoâng Pha, Tröôøng Giang Tam Hieäp cuûa nhöõng thi nhaân Ñöôøng Toáng hay soâng Döông Töû qua caùi nhìn cuûa nöõ vaên só Myõ Pearl Buck, thì hình aûnh aáy phaûi laø cuûa Cöûu Long Giang. Soâng nöôùc mieàn Baéc vaø mieàn Trung Vieät Nam haún khoâng coù "Traøng Giang" nhö theá.
"Loøng queâ dôøn dôïn vôøi con nöôùc
Khoâng khoùi hoaøng hoân cuõng nhôù nha.ø"
Taûn Ñaø dòch hai caâu thô cuoái cuûa "Hoaøng Haïc Laâu" tuyeät buùt ñeán ñaâu cuõng khoâng theå saùnh vôùi con nöôùc dôøn dôïn cuûa Huy caän giöõa chieàu hoâm baûng laûng. Baø Huyeän Thanh Quan nhìn thaáy "Gaùc maùi ngö oâng veà vieãn phoá", khoâng gian coøn nhoû laém. Chæ coù "Chim nghieâng caùnh nhoû boùng chieàu sa" cuûa Huy Caän môùi laøm cho hoàn hoang cuûa hoaøng hoân tróu naëng. Coù moät ca töø cuûa Trònh Coâng Sôn coù theå saùnh vôùi caâu thô naøy veà hình aûnh: "Con dieàu rôi cho vöïc thaúm buoàn theo" ("Toâi ôi ñöøng tuyeät voïng"). Nhöng noãi buoàn cuûa ngöôøi hoï Trònh ñaày hieän sinh vaø bi ñaùt, coøn noãi buoàn cuûa Huy Caän môùi laø noãi buoàn cuûa tình töï queâ höông. Thô khoâng coøn ñuû nuoâi ngöôøi ta soáng, nhöng thô cp1 theå nuoâi ngöôøi ta lôùn. Caûm thöùc ñoïng laïi trong thô töøng ñöôïc chaét chiu qua bao beán bôø ñi ñeán, ñeå hoâm nay ñöùng treân caàu Myõ Thuaän coøn thöông bieát maáy chuyeán phaø xöa.

Cuõng treân chuyeán phaø naøy, moät coâ beù baùn haøng rong nhaát ñònh khoâng chòu laáy tieàn goùi xoâi bieáu ngöôøi xa laï - ñôøi ôi, coøn nhöõng taám loøng. Cuõng treân chuyeán phaø naøy, gaõ aên maøy ngöng ñaøn ngaû noùn caàu xin chuùt tình du töû - moùc tuùi ra toaøn baûn thaûo thô. Cuõng treân chuyeán phaø naøy, coù moät baø meï ñi tìm con treân vaïn ngaõ ñôøi. Gaëp nhau ngaán leä löng troøng: " Veà thoâi con!". "Khoâng meï aï! Con phaûi ñi, theá naøo roài cuõng coù ngaøy veà.". Roài cuøng treân chuyeán phaø naøy, möôøi naêm sau nghe tin meï maát - nöôùc soâng Hoaøi sao chaûy maõi veà Ñoâng? (1). Nöôùc soâng ngaøn ñôøi chaûy troâi ra bieån, maø noãi loøng naøy sao chöa thaáy chaûy veà ñaâu?

Ngaøy xöa qua baéc Myõ Thuaän, coù luùc keït phaø phaûi ñôïi ñeán ba tieáng ñoàng hoà. Ngaøy nay caàu Myõ Thuaän ñaõ thaønh chieác caàu hieän ñaïi nhaát ôû Vieät Nam. Xe phuø qua trong maáy phuùt. Moät laàn ñöôïc ñöùng laïi beân caàu, laøm sao khoûi mieân man nhôù veà nhöõng chuyeán phaø xöa cuõ? Ngöôøi ta thöôøng noùi: "nhòp caàu noái nhöõng bôø vui". Coøn ñoái vôùi toâi thì : "nhòp caàu giaõ töø nhöõng khung trôøi xöa cuõ". Khoâng phaûi hoaøi cöïu laø phaûn ñoái caùi môùi. Caàu Myõ Thuaän ngaøy nay laø chieác ñoøn gaùnh gaùnh caû neàn kinh teá löu vöïc ñoàng baèng soâng Cöûu Long. Ñieàu aáy laø voâ cuøng caàn thieát. Söï tieán boä bao giôø cuõng caàn thieát, nhöng noù cuõng khoâng heà caûn ngaên toâi tieác nhôù nhöõng gì ñaõ qua, ñaõ nuoâi toâi lôùn leân nhieàu naêm thaùng. Nhö ñoài Cuø Ñaø Laït töø ngaøy baùn cho Taây laøm saân golf chaúng haïn, laøm sao khieán toâi khoûi nhôù veà nhöõng chieàu söông aùm phuû treân trieàn ñoài tím ngaùt daëm löõ thu xöa. Nghe ñaâu mai moát chuyeán phaø Raïch Mieãu cuõng khoâng coøn khi döï aùn baét caàu qua tænh Beán Tre ñaõ trôû thaønh khaû thi trong vaøi naêm tôùi. Con ngöôøi coù theå laøm ñöôïc nhieàu chuyeän to taùt nhö theá, nhöng chieác caàu laïi laø nhaân chöùng bi traùng nhaát cho chuyeän vaät ñoåi sao dôøi. Thöông haûi tang ñieàn ñaõ ghi daáu aán haèn leân trang vaên hoïc söû theá giôùi. Toâi nhôù nhòp caàu Hawaii do nhöõng tuø binh Anh thi coâng hoài chieán tranh phaùt xít Nhaät, roài cuõng chính hoï giaät suïp chieác caàu naøy khi moät chieác xe löûa ñi ngang. Nhòp caàu treân soâng Drina cuûa Ivo-Andritch coøn in ñaäm trong hoàn toâi coøn hôn nhöõng bieán coá chieán tranh theá giôùi. Bao nhieâu ñôøi roài ngöôøi laùi ñoø öôùc ao moät chieác caàu baét ngang doøng soâng ñònh meänh, ñeå roài chieác caàu cuõng ñöôïc bieán thaønh nhaân chöùng cuûa moïi söï bieán thieân: chieán tranh, tình yeâu, leõ soáng, noãi cheát. Ñeå moät laàn ngöôøi ngheä só döøng laïi beân caàu nhôù chuyeán ñoø xöa. Haïnh phuùc vaø ñau khoå ñeàu caàn thieát cho cuoäc ñôøi, cho nhöõng ai bieát nghe ra giai ñieäu luaân löu cuûa toàn sinh vaïn höõu.

Toâi xuoáng xe loäi boä qua caàu Myõ Thuaän tuyeät ñeïp töø phía Vónh Long qua beân Tieàn Giang thô moäng. "Naéng chia nöûa baõi chieàu roài" (Huy Caän), "Con coø treân ruoäng caùnh phaân vaân" (Xuaân Dieäu). Vaãn chieác naâu soøng saïm vaït, toâi ngaâm traøn maáy caâu thô cuûa Hoaøi Khanh maø thaáy loøng bòn ròn quaù ñi thoâi:

"Roài em laïi ra ñi nhö ñaõ ñeán
Doøng soâng kia cöù vaãn chaûy xa mu
ø Ta ngoài laïi beân caàu thöông dó vaõng
Nghe giöõa hoàn caây coû moïc hoang vu".
Quyù Ñoâng Taân Tî.

DTT.

(1): Trong baøi "Hoûi nöôùc soâng Hoaøi"(Vaán Hoaøi thuûy) cuûa Baïch Cö Dò vieát:
"Töï ta danh lôïi khaùch
Nhieãu nhieãu taïi nhaân gian
Haø söï tröôøng Hoaøi thuûy
Ñoâng löu dieäc baát nhaøn"
ÔÛ VIEÄT NAM,
TOÂI CUÕNG ÑÖÔÏC NGHE MINH HOÏA KIEÀU CUÛA NHAÏC SÓ PHAÏM DUY…


Toâi laø moät ngöôøi yeâu nhaïc cuûa Phaïm Duy töø hoài coøn raát beù. Ñaõ hôn ¼ theá kyû troâi qua, ôû Vieät Nam, duø nhöõng ca khuùc do oâng soaïn hoaøn toaøn coá tình “bò vaéng boùng” treân caùc phöông tieän thoâng tin ñaïi chuùng nhö radio, TV, baùo chí… nhöng trong caùc quaùn nhaïc hay phoøng traø, trong caùc gia ñình, aâm nhaïc cuûa oâng vaãn coøn, ngöôøi ta vaãn nghe, vaãn thuoäc, vaãn cheùp laïi lôøi nhaïc vaø quaûng baù cho nhau…
Naêm nay nhaïc só Phaïm Duy ñaõ 81 tuoåi. OÂng laø moät nhaân vaät coù “taøi ngheä sieâu quaàn” hay laø “voõ ngheä tuyeät luaân” cuûa ñaát nöôùc Vieät Nam trong laõnh vöïc ngheä thuaät. Ngöôøi ta ñaõ vieát vaø ñaõ noùi veà oâng quaù nhieàu, toâi möôøng töôïng hình nhö nhaïc só Phaïm Duy laø ngöôøi ñaõ ñeå cho “chaûy nhieàu möïc vaø toán nhieàu giaáy” nhaát trong lòch söû vaên hoùa ngheä thuaät cuûa nöôùc Vieät Nam ñöông ñaïi…
ÔÛ Vieät Nam, toâi cuõng coù nghe ngoùng vaø theo doõi töøng “ñöôøng ñi nöôùc böôùc” cuûa nhaïc só Phaïm Duy ôû nöôùc ngoaøi (ñieàu maø töø naêm 1975 ñeán giôø toâi vaãn laøm). Toâi chôø ñôïi töøng ngaøy Minh Hoïa Kieàu II ra maét nhö lôøi öôùc heïn cuûa oâng khi Minh Hoïa Kieàu I xuaát hieän caùch ñaây vaøi naêm… Nhöõng nhaïc khuùc oâng vieát ra ôû beân kia quaû ñòa caàu, chaéc oâng cuõng khoâng ngôø raèng ôû queâ nhaø coù nhieàu ngöôøi aâm thaàm ñi tìm kieám, söu taàm, gìn giöõ quyù giaù töôûng nhö khoâng gì coøn quyù hôn theá nöõa. Toâi laø moät trong soá raát nhieàu ngöôøi Vieät Nam ôû quoác noäi ñaõ laøm coâng vieäc ñoù…
Theo toâi, nhaïc só Phaïm Duy coù leõ ñaõ “thai ngheùn” chuû ñeà “Kieàu” töø laâu laém roài, deã ñeán hôn nöûa theá kyû, chöù khoâng phaûi chæ gaàn ñaây oâng môùi coù yù ñònh “keát thuùc söï nghieäp” aâm nhaïc vó ñaïi cuûa mình baèng Minh Hoïa Kieàu ñaâu. Töø nhöõng ngaøy naøo xa xöa laâu laém, trong nhöõng ca khuùc cuûa oâng, oâng thöôøng nhaéc ñeán “Kieàu” vaø “yeâu Nguyeãn Du” nhieàu baèng hoaëc nhieàu hôn baát cöù ai ôû nöôùc Vieät Nam. Nhö trong baøi Tình Ca baát huû cuûa oâng, vieát naêm 1953, baøi haùt maø nhieàu ngöôøi raát thuoäc:
Toâi yeâu tieáng nöôùc toâi
Töø khi môùi ra ñôøi ngöôøi ôi
Meï hieàn ru nhöõng caâu xa vôøi
AØ aø ôi tieáng ru muoân ñôøi
…
Moät yeâu caâu haùt truyeän Kieàu
Laúng lô nhö tieáng saùo dieàu laøng ta
Vaø yeâu coâ gaùi beân nhaø
Mieäng xinh aên noùi maën maø (maø laïi) coù duyeân…
(TÌNH CA – 1953)
Oâng keå raèng ngaøy xöa hoài coøn thô aáu, nhöõng lôøi ru eâm aùi nhaát oâng nghe töø ngöôøi meï laø nhöõng “tieáng ru muoân ñôøi” cuûa nöôùc Vieät Nam, trong ñoù phaàn lôùn laø nhöõng caâu thô “Kieàu ru” tuyeät dieäu in saâu ñaäm neùt trong loøng oâng: “thoaét ngaøn naêm thaønh tieáng loøng toâi…”. Thaønh thöû veà sau, khi soaïn Kieàu Ca, oâng ñaõ nhieàu laàn nhaéc ñi nhaéc laïi: “… toâi vaãn khoâng queân mình laø ngöôøi Vieät Nam…”… Cuõng coù laàn nhaïc só Phaïm Duy vieát trong baùo Ngheä Thuaät, soá 6, xuaát baûn naêm 1966 taïi Saøi Goøn, nhöõng caûm nhaän cuûa oâng veà tieáng loøng say söa, tha thieát, thaønh khaån vôùi mình vôùi ngöôøi cuûa naøng Vöông Thuùy Kieàu qua ngoùn ñaøn taøi tình cuûa ngöôøi “ñeä nhaát ca kyõ” maø ta tin chaéc raèng ñoù cuõng chính laø tieáng loøng cuûa oâng: “… Toâi chæ cho raèng mình ñaõ tieáp nhaän ñöôïc cuûa Nguyeãn Du moät thoâng ñieäp : nhaïc cuûa naøng Kieàu buoàn laém, laøm ñöùt ruoät ngöôøi vaø ñau loøng mình : nhaïc Kieàu laøm nao nao loøng Kim Troïng, laøm say loøng Hoaïn Thö, laøm tan naùt loøng Thuùc Sinh, laøm Hoà Toân Hieán phaûi chau maøy rôi leä… Vaø cho ñeán khi nhaïc Kieàu heát saàu thaûm vaø trôû neân vui veû thì… heát truyeän Kieàu : sau khi taùi ngoä ngöôøi yeâu, vaø theå theo lôøi yeâu caàu cuûa Kim Troïng, trình dieãn xong moät khuùc nhaïc vui, naøng Kieàu cuoán daây ñaøn laïi, höùa töø naøy xin chöøa khoâng ñaùnh ñaøn buoàn nöõa… Nguyeãn Du coøn daïy toâi theâm ñieàu naøy : Kieàu ñaùnh ñaøn cho ngöôøi yeâu nghe, cho keû thuø hay cho ngöôøi naém quyeàn löïc nghe… cuõng ñeàu trình dieãn vôùi moät taám loøng say meâ, tha thieát, thaønh khaån vôùi mình, vôùi ngöôøi… Ngoaøi ra, ta coøn nhaän thaáy raèng, trong truyeän Kieàu, keû só, nhaø buoân, quan laïi, thích taøi ñaùnh ñaøn cuûa Kieàu vaø hoï thích nghe aâm nhaïc… Coøn vò voõ töôùng hoï Töø, trong suoát thôøi gian ôû vôùi Kieàu, khoâng moät laàn naøo muoán laøm Chung Töû Kyø nhö Kim Troïng, muoán hoûi ñeán ngheà truùc tô vaø baét daïo ñaøn cho Thöùc Sinh nghe nhö Hoaïn Thö, hoaëc muoán eùp naøng vaën truïc ñaøn nhö Hoà Toân Hieán. Tröôïng phu khi xöa khoâng öa nghe nhaïc buoàn chaêng? Vaäy maø oâng phaûi cheát ñöùng! Toäi nghieäp!
Ta vaãn coù theå nghieân cöùu truyeän Kieàu ñeå tin vaøo thuyeát ñònh maïng, nhöng ta cuõng coù theå tin raèng thaân phaän naøng Kieàu seõ khoâng ñeán noãi quaù bi ñaùt neáu tieáng ñaøn cuûa naøng ñaàm aám töø khi môùi gaëp Kim Troïng…”. (KHOÙC CÖÔØI THEO MEÄNH NÖÔÙC – Ngheä Thuaät soá 6/1966 - Phaïm Duy)
Roài nhö trong baøi Bình Ca 6 Ru Meï, vieát naêm 1973, ôû ñoaïn ñieäp khuùc oâng ñaõ veõ leân moät hình aûnh raát thanh bình, raát giaøu chaát thô, laø ñöùa con Hoøa-Bình-Hai-Möôi-Tuoåi-Vieät-Nam haùt ru baø meï Chieán-Tranh-Naêm-Möôi-Tuoåi-Vieät-Nam baèng nhöõng caâu thô Luïc Baùt tuyeät vôøi cuûa Nguyeãn Du, cuûa Vieät Nam, maø oâng goïi ñoù laø nhöõng “caâu thô, vaàn thô hoøa bình”:
… Meï naêm möôi tuoåi chieán tranh
Con hai möôi tuoåi hoøa bình veà chôi
Töø laâu suùng noå vang trôøi
Hoâm nay in laëng cho ñôøi ngaån ngô…
… Meï toâi giaác nguû khoù khaên
Xöa nay ru meï toaøn baèng ñaïn bom
Meï ôi giaác nguû muoän maøng
Con xin ru meï moät ngaøn lôøi ru
Aàu ô tieáng haùt Nguyeãn Du
Vaàn thô Saùu Taùm haùt cho hoøa bình
Aàu ô tieáng haùt Nguyeãn Du
Vaàn thô Saùu Taùm haùt cho hoøa bình…
(BÌNH CA 6 RU MEÏ – 1973)
Nhaïc só Phaïm Duy ñaõ raát am töôøng veà caùch thöùc ngöôøi bình daân Vieät Nam “soáng” vôùi truyeän Kieàu trong sinh hoaït haøng ngaøy, nhö trong cuoán Ñaëc Khaûo Veà Daân Nhaïc ÔÛ Vieät Nam do oâng soaïn (NXB Hieän Ñaïi – Saøi Goøn naêm 1972) coù ñoaïn vieát: “… Truyeän Kieàu ñaõ taïo neân moät loái ngaâm hay keå Kieàu. Khi khoâng ngaâm caû moät truyeän thô maø chæ keå laïi moät vaøi ñoaïn, ngöôøi ta goïi loái trích truyeän thô ra ñeå ngaâm nhö vaäy goïi laø laåy… Ngaâm Kieàu hay keå Kieàu hay laåy Kieàu thì vaãn duøng nguõ cung nhöng coù hai neùt nhaïc: moät chaïy treân boä do re fa sol la, moät chaïy treân boä re fa sol la do…” Roõ raøng nhaïc só Phaïm Duy ñaõ “öu tö” raát nhieàu veà truyeän Kieàu, oâng yeâu truyeän Kieàu, oâng thuoäc truyeän Kieàu vaø haèng ngaøy oâng nghieàn ngaãm Kieàu, thaûng hoaëc coù luùc naøo raûnh roãi bieát ñaâu oâng cuõng ngaâm nga “laåy Kieàu” hay “boùi Kieàu” nhö bao ngöôøi bình daân Vieät Nam khaùc? Vaû laïi neáu nhö oâng khoâng thuoäc khoâng yeâu truyeän Kieàu, thì laøm sao oâng soaïn nhaïc cho Kieàu ñöôïc, vì nhö ai ai cuõng bieát, leà loái laøm vieäc cuûa oâng raát nghieâm tuùc, kyõ löôõng, caån thaän, nhaát laø ñoái vôùi moät taùc phaåm lôùn cuûa daân toäc Vieät Nam laø Kim Vaân Kieàu cuûa cuï Nguyeãn Du? Ñeán naêm 1977 oâng laïi nhaéc ñeán truyeän Kieàu moät laàn nöõa trong Nguyeân Veïn Hình Haøi:
… Ai coù veà bieån daøi caùt roäng
Nôi coâng daân naøo cuõng laøm thô
Toâi heát thuoäc lôøi vaøng chaâu ngoïc
Xin ru toâi nghe truyeän Kieàu xöa…
Queâ höông toâi thi vò ñaày trôøi
Con tim toâi luoân ñöôïc ñaày vôi…
(NGUYEÂN VEÏN HÌNH HAØI – 1977)
OÂng coù yù noùi raèng ôû queâ höông Vieät Nam ai cuõng yeâu truyeän Kieàu vaø vì vaäy ngöôøi daân Vieät Nam raát thích vaø raát thaønh thaïo nieâm luaät deã daøng deã hieåu cuûa theå thô Luïc Baùt neân ai ai cuõng laøm thô ñöôïc… Thaät ñuùng quaù! Gaàn ñaây, vöøa nghe noùi oâng ñaõ cho ra maét Minh Hoïa Kieàu II ôû nöôùc ngoaøi, cuõng nhö caùch ñaây vaøi naêm Minh Hoïa Kieàu I ñaõ ñöôïc nhaø baùo Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng vieát khen ngôïi treân tôø Taïp Chí Aâm Nhaïc Soá 2 – 1998 phaùt haønh taïi Saøi Goøn coù töïa laø Ñeâm Nghe Kieàu Ca Taïi Paris… Tuy ôû caùch xa Saøi Goøn vaøi traêm caây soá, nhöng toâi cuõng ñaõ coá ñi luøng kieám vaø may maén ñaõ tìm ñöôïc ñóa CD taùc phaåm môùi nhaát naøy cuûa oâng. Minh Hoïa Kieàu II goàm coù 11 baøi, ñoù laø : Ngöôøi Ñaâu Gaëp Gôõ – Lô Thô Tô Lieãu – Caùch Töôøng Moät Buoåi – Bieát Ñaâu Hôïp Phoá – Ñaù Bieát Tuoåi Vaøng – Haùn Sôû Tranh Huøng – Tö Maõ Phöôïng Caàu – Naøy Khuùc Keâ Khang – Chieâu Quaân Coáng Hoà – Caøng Toû Höông Noàng – Traêng Theà Coøn Ñoù. Baøi naøo neùt nhaïc cuõng laï, cuõng hay, ñöôïc theå hieän qua gioïng ngaâm trong vaét, tuyeät vôøi, giaøu bieåu caûm cuûa Thanh Ngoan, Thaûo Hieàn vaø ñöôïc trình baøy bôûi nhöõng gioïng ca thöôïng thaëng, sang troïng nhaát, quyù phaùi nhaát cuûa coäng ñoàng Vieät Nam cuûa caû quoác noäi, quoác ngoaïi hieän nay, ñoù laø Aùi Vaân, Duy Quang, Tuaán Ngoïc, Thaùi Hieàn, Thaùi Thaûo… Ngoøai ra, coøn phaûi keå ñeán taøi ngheä hoøa ñieäu phoái khí cuûa nhaïc só Duy Cöôøng – ñaõ quyeát ñònh phaàn lôùn söï thaønh coâng cuûa nhaïc phaåm – laøm ngöôøi nghe raát laáy laøm laï luøng thích thuù vì chæ coù… moät mình nhaïc só Duy Cöôøng maø thoâi (coù leõ phaûi keå theâm giaøn maùy computer cao caáp nöõa), nhöng nhöõng nhaïc cuï daân toäc nhö ñaøn tranh, ñaøn baàu, ñaøn nhò, ñaøn nguyeät, tam thaäp luïc, saùo truùc, song loan, chieâng, troáng v.v… laïi ñöôïc söû duïng raát ñieäu ngheä vaø hoøa quyeän vôùi nhau moät caùch töï nhieân, haøi hoøa, raát trau chuoát, ñieâu luyeän vaø raát coâng phu, raát gaây aán töôïng, ñeå taïo neân hình aûnh gaàn nhö thöïc thaáy, ñuùng vôùi yù nghóa cuûa hai chöõ “minh hoïa”… Nhaïc só Phaïm Duy ñaõ soaïn Minh Hoïa Kieàu khi ñang ôû nöôùc ngoaøi. Ñoù laø moät söï kieän ñaùng phaûi traân troïng. Vì raèng ngay ôû trong nöôùc, hieän nay nhieàu nhaø pheâ bình aâm nhaïc ñang leân tieáng caûnh baùo veà hieän töôïng aâm nhaïc coù chieàu höôùng lai caêng, maát goác, xa daàn “coäi nguoàn daân toäc”… Vaäy maø ôû nöôùc ngoaøi, chæ coù moät mình nhaïc só Phaïm Duy, ñôn ñoäc oâng “trôû veà nguoàn” baèng moät taùc phaåm lôùn, lôùn nhö caùi taâm cuûa oâng, nhö ngaøy naøo oâng vieát Tröôøng Ca Con Ñöôøng Caùi Quan hay Tröôøng Ca Meï Vieät Nam vaäy. OÂng nhaéc nhôû taát caû moïi ngöôøi Vieät Nam raèng xin haõy nhôù mình vaãn laø ngöôøi Vieät Nam duø ñang sinh soáng ôû ñaâu treân khaép theá giôùi, raèng vaãn coøn coù nguoàn coäi ñeå maø tìm veà, raèng vaãn coøn ñoù truyeän Kieàu baát huû cuûa thi haøo Nguyeãn Du, ñeå maø ngaâm, ñeå maø laåy, ñeå maø vònh, ñeå maø boùi, vaø baây giôø, nhôø nhaïc só Phaïm Duy, coøn ñeå maø haùt nöõa. Nhaïc só Phaïm Duy ñaõ soaïn Minh Hoïa Kieàu khi oâng ñaõ 80 tuoåi. Ñaây laø moät hieän töôïng raát ñaùng khaâm phuïc. ÔÛ vaøo caùi tuoåi “ñaõ nghe gaàn guõi nhaïc thieàu aâm ty” (Tình Thu – Phaïm Duy) maø oâng vaãn coøn coù ñuû trí löïc vaø söùc khoûe ñeå vieát, vaø vieát cho tôùi-nôi-tôùi-choán nhö Minh Hoïa Kieàu I & II thì quaû laø hieám coù laém. Maáy ngöôøi ñöôïc nhö oâng? Toâi nhôù coù moät baøi vieát cuûa nhaø thô Nguyeân Sa coù töïa : Phaïm Duy – Ñaïi Löïc Só caùch ñaây gaàn 10 naêm, khoâng ngôø sau 10 naêm “danh hieäu” ñoù daønh cho oâng vaãn coøn nguyeân: nhaïc só Phaïm Duy vaãn coøn laø “löïc só” caû trong theå traïng vaø trí tueä. Thaät laø möøng sao, vì nhôø vaäy maø hoâm nay chuùng ta môùi coøn ñöôïc nghe Minh Hoïa Kieàu I vaø II cuûa oâng… ÔÛ Vieät Nam, toâi cuõng ñaõ ñöôïc nghe Minh Hoïa Kieàu cuûa nhaïc só Phaïm Duy…
Toâi raát vinh döï ñöôïc laøm moät ngöôøi Vieät Nam vaø bieát yeâu Phaïm Duy.

ÑOÃ HUØNG
(Bình Thuaän – Vieät Nam - 23/1/02)

CHUYEÄN MOÄT CAÙI ÑAÙNH RAÁM


Toâ Ñoâng Pha, moät thi haøo ñôøi nhaø Toáng voán laø moät baäc uyeân baùc veà Phaät hoïc. OÂng thöôøng qua beân kia soâng Döông Töû vaø keát giao vôùi sö Phaùp Dieãn ñeå luaän ñaøm Phaät Phaùp.
Moät ngaøy kia, khi Toâ Ñoâng Pha cheøo thuyeàn sang soâng thaêm baïn thì sö Phaùp Dieãn ñi vaéng. Ngoài moät mình trong thö phoøng chôø baïn, khoâng coù vieäc gì laøm, Toâ Ñoâng Pha beøn laáy giaáy buùt laøm moät baøi thô coù yù cho raèng mình ñaõ thoâng hieåu taát caû Phaät Phaùp vaø taùm ngoïn gioù chöôùng cuûa theá gian khoâng theå naøo laøm taâm mình lay ñoäng ñöôïc. Laøm xong baøi thô, Toâ Ñoâng Pha raát ñaéc yù ñeå treân baøn cuûa sö Phaùp Dieãn vaø cheøo thuyeàn ra veà.
Khi sö Phaùp Dieãn veà ñeán am, ñoïc ñöôïc baøi thô beøn laáy buùt ghi theâm phía döôùi maáy chöõ cho raèng baøi thô khoaùc laùc, yù nghóa khoâng baèng moäït caùi ñaùnh raém cuûa sö. Roài baûo ñaïo ñoàng ñem traû baøi thô cho vò thi só hoï Toâ.
Nhaän ñöôïc baøi thô vôùi nhöõng doøng chöõ cuûa sö Phaùp Dieãn, Toâ Ñoâng Pha giaän quaù beøn xuoáng ngay thuyeàn, vöôït qua soâng tìm ñeán sö Phaùp Dieãn. Vöøa böôùc vaøo am, Toâ Ñoâng Pha chuïp tay sö Phaùp Dieãn maët ñoû raàn vaø heùt lôùn:
- Sö laø haïng ngöôøi gì maø daùm aên noùi vôùi toâi nhö theá? Toâi laø moät Phaät Töû trung thaønh vôùi ñaïo phaùp. Sö ñaõ bieát toâi töø laâu roài maø. Taïi sao sö laïi coù theå muø quaùng vaø aên noùi hoà ñoà ñeán nhö vaäy?
Sö Phaùp Dieãn bình tónh nhìn baïn mæm cöôøi ñaùp:
- AØ! Thì ra huynh laø ñaïi thi haøo Toâ Ñoâng Pha, ngöôøi Phaät Töû vó ñaïi tinh thoâng giaùo lyù vaø ñaõ tuyeân boá raèng taâm khoâng heà lay chuyeån tröôùc taùm ngoïn gioù chöôùng cuûa cuoäc ñôøi. Theá maø chæ vì moät caùi ñaùnh raém cuûa ta maø ngöôøi ñaõ bò thoåi bay töø beân kia soâng sang ñeán taän bôø beân naày. Laï thaät laï thaät!
Voõ-ngoïc-Khoâi söu taàm

Trôû veà trang chuû AHCC7